مسلمان به فردی گفته میشود که دین اسلام را پذیرفته و براساس تعالیم آن زندگی میکند. واژه “مسلمان” از ریشه عربی “س-ل-م” به معنای تسلیم و پذیرش مشتق شده است. مسلمانان باور دارند که اسلام آخرین دین الهی است و پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص)، پیامبر خاتم و آخرین فرستاده خداوند است. مسلمین در سراسر جهان زندگی میکنند و با فرهنگها، زبانها و آداب مختلف شناخته میشوند.
تعداد مسلمانان در جهان بیش از یک میلیارد نفر تخمین زده میشود و این دین دومین دین بزرگ جهان بهشمار میرود. مسلمانها در نقاط مختلف جهان، از خاورمیانه و آسیای جنوبی گرفته تا آفریقا، اروپا و آمریکای شمالی پراکندهاند. دین اسلام نهتنها شامل اعتقادات دینی است، بلکه یک سبک زندگی جامع و کامل برای پیروان خود ارائه میدهد که جنبههای معنوی، اخلاقی، اجتماعی و حقوقی را دربر میگیرد.
مسلمین جهان به اصولی پایبند هستند که در قرآن و سنت پیامبر (ص) آمده است. آنها تلاش میکنند تا زندگی خود را بر اساس دستورات الهی تنظیم کنند و از اعمال نیک و رفتار پسندیده پیروی کنند. این اعتقادات و ارزشها اساس هویت دینی و فرهنگی آنها را تشکیل میدهد.
مسلمان کیست؟
مسلمان کسی است که به یگانگی خداوند (الله) ایمان داشته و حضرت محمد (ص) را بهعنوان پیامبر و فرستادهی خداوند قبول دارد. اعتقاد به شهادتین، یعنی شهادت به “لا اله الا الله” (هیچ معبودی جز خدا نیست) و “محمد رسول الله” (محمد پیامبر خدا است)، شرط اساسی است. این باور پایهایترین اصل دین اسلام است و هر فردی که به آن اعتقاد داشته باشد، مسلمان بهشمار میرود.
مسلمانان معتقدند که زندگی انسان باید براساس اصول و احکام الهی شکل گیرد و در کنار عبادات فردی مانند نماز و روزه، بر اهمیت تعامل مثبت با جامعه تأکید دارند. مسلمان بودن بهمعنای تعهد به اخلاق نیکو، انجام فرایض دینی و رعایت حقوق دیگران است.
برای مسلمین، دین اسلام نهتنها یک مجموعه از اعمال عبادی است، بلکه راهنمایی جامع برای تمام جنبههای زندگی انسانی است. از مسائل خانوادگی گرفته تا روابط اجتماعی و اقتصادی، اسلام دستورالعملهای مشخصی ارائه میدهد تا هم رضایت خداوند را جلب کنند و هم جامعهای عادلانه و هماهنگ بسازند.
اصول اعتقادی مسلمانان
اصول اعتقادی یک شخص مسلمان بر پنج رکن اصلی استوار است که شامل ایمان به خداوند، پیامبران، کتابهای آسمانی، فرشتگان و روز قیامت میباشد. این اصول در قرآن و احادیث پیامبر اسلام بهتفصیل بیان شده و اساس باورهای دینی آنها را تشکیل میدهند.
مسلمانان به یگانگی خداوند معتقدند و او را خالق و پروردگار جهان میدانند. خداوند در دیدگاه مسلمین، بیهمتا، قادر مطلق، دانای کل و مهربان است. عبادت و اطاعت خالصانه تنها برای او انجام میشود و هیچ شریکی در قدرت و الوهیت او وجود ندارد.
هر شخص مسلمان باور دارد که خداوند پیامبرانی را برای هدایت بشر فرستاده است. پیامبران، از آدم (ع) تا محمد (ص)، حامل پیام الهی بودهاند. حضرت محمد (ص) بهعنوان خاتمالنبیین، آخرین پیامبر الهی است و دین او برای تمام بشریت است.
مسلمانها معتقدند که خداوند کتابهای مقدسی مانند تورات، انجیل و زبور را برای هدایت انسانها نازل کرده است، اما قرآن بهعنوان آخرین کتاب آسمانی کاملترین و معتبرترین آنهاست. قرآن منبع اصلی احکام و تعالیم اسلامی است.
اعتقاد به آخرت و روز قیامت از باورهای کلیدی مسلمانان است. آنها معتقدند که همهی انسانها در روز قیامت برای اعمال خود پاسخگو خواهند بود و بر اساس عدالت الهی، پاداش یا مجازات دریافت میکنند. این باور مسلمین را به تلاش برای انجام اعمال نیکو و دوری از گناه تشویق میکند.
پراکندگی جغرافیایی مسلمانان
اسلام یکی از بزرگترین ادیان جهان است که پیروان آن در سراسر کره زمین پراکندهاند. مسلمانها در هر پنج قاره جهان زندگی میکنند و از فرهنگها، نژادها و زبانهای مختلف برخوردارند. این پراکندگی گسترده نشاندهندهی تأثیر تاریخی، فرهنگی و اجتماعی این دین در جوامع مختلف است.
پراکندگی جغرافیایی افراد مسلمان نهتنها به خاورمیانه و شمال آفریقا محدود نمیشود، بلکه آسیای جنوبی، جنوب شرق آسیا و بخشهایی از اروپا و آمریکا را نیز شامل میشود. این تنوع جغرافیایی باعث شده است که اسلام در جوامع مختلف به شکلهای متنوعی اجرا شود، درحالیکه اصول و ارزشهای اساسی آن ثابت باقی میمانند.
توزیع جمعیتی مسلمانان در جهان
مسلمانها بیش از 25 درصد جمعیت جهان را تشکیل میدهند و تعداد آنها بیش از 1.9 میلیارد نفر تخمین زده میشود. بیشترین جمعیت مسلمانان در آسیا زندگی میکنند، بهخصوص در کشورهای اندونزی، پاکستان، هند و بنگلادش. اندونزی، با بیش از 230 میلیون مسلمان، بزرگترین کشور اسلامی از نظر جمعیت است.
در آفریقا نیز تعداد زیادی از مسلمانها زندگی میکنند، بهویژه در شمال قاره (مانند مصر، الجزایر و مراکش) و بخشهایی از آفریقای زیر صحرایی مانند نیجریه و سومالی. در خاورمیانه، کشورهایی مانند عربستان سعودی، ایران، عراق و ترکیه بهعنوان مراکز اصلی اسلامی شناخته میشوند.
در اروپا و آمریکا، جمعیت مسلمانان در حال افزایش است. در اروپا، کشورهایی مانند فرانسه، آلمان و بریتانیا دارای جوامع مسلمان بزرگی هستند که اغلب از مهاجرت و زاد و ولد ناشی شده است. در آمریکای شمالی، ایالات متحده و کانادا جوامع مسلمان متنوعی را شامل میشوند که نقش فعالی در جوامع خود ایفا میکنند.
کشورهایی با اکثریت مسلمان
کشورهایی با اکثریت جمعیت مسلمان معمولاً در خاورمیانه، شمال آفریقا و جنوب شرق آسیا قرار دارند. این کشورها شامل عربستان سعودی، ایران، پاکستان، بنگلادش، اندونزی، مصر، ترکیه، مراکش، الجزایر و بسیاری دیگر هستند. در این کشورها، اسلام دین رسمی است و قوانین و فرهنگ اجتماعی اغلب بر اساس تعالیم اسلامی شکل گرفته است.
اندونزی بزرگترین کشور اسلامی جهان از نظر جمعیت است و بخش عمدهای از مسلمانان جهان در آن زندگی میکنند. کشورهای خاورمیانه مانند عربستان سعودی و ایران نیز بهعنوان مراکز مهم تاریخی و دینی اسلام شناخته میشوند.
علاوهبر کشورهای با اکثریت مسلمان، اقلیتهای قابل توجهی از مسلمانان در کشورهای غیرمسلمان زندگی میکنند. هند که جمعیت مسلمان آن بیش از 200 میلیون نفر است، یکی از کشورهایی است که اگرچه اکثریت جمعیت آن هندو هستند، اما بزرگترین اقلیت مسلمین را دارد.
در کشورهای غربی مانند فرانسه، آلمان، بریتانیا، ایالات متحده و کانادا نیز جوامع مسلمان فعال و متنوعی وجود دارند. این جوامع از مهاجران، دانشجویان و نسلهای بعدی تشکیل شدهاند و اغلب با چالشهایی مانند ادغام فرهنگی و مقابله با اسلامهراسی مواجهاند.
این اقلیتها نقش مهمی در ترویج و معرفی اسلام در جهان ایفا میکنند و با ایجاد مسجد، مراکز فرهنگی و برنامههای اجتماعی، به حفظ هویت اسلامی خود میپردازند. همچنین، آنها در زمینههای مختلف علمی، هنری و اقتصادی به پیشرفت جوامع میزبان خود کمک کردهاند.
مسلمانان سنی و شیعه: معرفی کلی
افراد مسلمان به دو دستهی اصلی سنی و شیعه تقسیم میشوند که این تقسیمبندی براساس اختلافات تاریخی و سیاسی در مورد جانشینی پیامبر اسلام (ص) شکل گرفته است. مسلمانان سنی که حدود 85 تا 90 درصد جمعیت مسلمین جهان را تشکیل میدهند، معتقدند که پس از پیامبر (ص)، خلافت باید بهوسیلهی شورا یا اجماع امت انتخاب شود.
اولین خلیفه به اعتقاد اهل سنت، ابوبکر صدیق (رض) بود. از سوی دیگر، شیعیان که حدود 10 تا 15 درصد مسلمانها را شامل میشوند، بر این باورند که خلافت و رهبری باید از طریق نص و به خاندان پیامبر (اهل بیت) منتقل شود. آنها حضرت علی (ع) را نخستین امام و جانشین پیامبر میدانند.
اختلافات دینی و مذهبی
هرچند اصول اساسی دین اسلام، مانند ایمان به خداوند، پیامبران، قرآن و روز قیامت، بین سنی و شیعه مشترک است، اما در فقه و مناسک عبادی تفاوتهایی وجود دارد. اهل سنت از چهار مکتب فقهی (حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی) پیروی میکنند، درحالیکه شیعیان بیشتر از فقه جعفری بهره میبرند. از دیگر تفاوتها میتوان به تأکید شیعیان بر نقش امامان معصوم و جایگاه ویژهی آنان در تفسیر قرآن و هدایت جامعه اشاره کرد، در حالی که اهل سنت به اجماع علما و اجتهاد تأکید دارند.
جغرافیا و پراکندگی
جمعیت مسلمان سنی در سراسر جهان پراکندهاند و اکثریت جمعیت کشورهای اسلامی مانند عربستان سعودی، مصر، ترکیه، اندونزی و پاکستان را تشکیل میدهند. شیعیان نیز بیشتر در کشورهایی مانند ایران، عراق، بحرین، آذربایجان و لبنان متمرکز هستند. برخی مناطق، مانند یمن، سوریه و افغانستان، دارای ترکیب جمعیتی متنوعی از سنی و شیعه هستند. با وجود اختلافات، بسیاری از مسلمانان سنی و شیعه در تعامل و همزیستی مسالمتآمیز زندگی میکنند و اصول مشترک دینی را مبنای وحدت خود قرار میدهند.
خواندن نماز بر روی فرش سجاده ای
در پایان مقاله انواع طرحهای فرش مخصوص نماز که در مسجد و نمازخانه توسط مسلمانان مورد استفاده قرار میگیرد را در صفحهای جداگانه تهیه کردهایم که دیدن آن خالی از لطف نخواهد بود:
