در گذشتهای نهچندان دور، موکتهای طرح سجاده یکی از گزینههای رایج برای فرش کردن فضاهای مذهبی مانند مساجد، حسینیهها و نمازخانهها بودند. این نوع پوشش با طراحی ساده و قیمت مقرونبهصرفهاش توانسته بود پاسخگوی نیاز بسیاری از هیأت امنا و مسئولین اماکن مذهبی باشد. در آن زمان انتخابهای محدودی در بازار فرش ماشینی وجود داشت و طرحهای موکت سجاده ای بهعنوان راهحلی سریع و اقتصادی جایگاه قابل توجهی داشتند.
امروزه با پیشرفت صنعت قالیبافی و افزایش تنوع در تولید فرشهای ماشینی مخصوص اماکن مذهبی، بهتدریج نقش موکتها کمرنگتر شده است. کارخانههای بزرگ تولید فرش ماشینی سجاده ای با بهرهگیری از تکنولوژیهای روز دنیا، طرحها و کیفیتهایی را به بازار عرضه کردند که از نظر زیبایی، دوام و هماهنگی با معماری اسلامی بسیار مناسبتر از موکتها بودند. امروزه در بیشتر مساجد و نمازخانهها، فرشهای مسجدی مخصوص جای موکتهای ساده و ابتدایی را گرفتهاند.
با این حال، هنوز هم برخی افراد و نهادها برای فرش کردن نمازخانههای کوچک یا اماکن مذهبی موقت، بهسراغ موکت سجاده ای میروند. مهمترین انگیزهی آنها، صرفهجویی در هزینه و امکان نصب آسان این نوع پوشش میباشد. موکت برای فضاهایی که بودجه محدودی دارند، میتواند یک گزینهی موقت و مقرونبهصرفه باشد، هرچند از نظر کیفیت، زیبایی و ماندگاری قابل رقابت با فرشهای ماشینی جدید نیست.
گرچه موکت سجاده ای در گذشته نقش مهمی در فرش کردن اماکن مذهبی داشت، اما در چند سال اخیر با رشد چشمگیر صنعت فرش ماشینی و دسترسی گسترده به محصولات باکیفیتتر، کمتر کسی بهسراغ این گزینه میرود. تغییر ذائقهها، نیاز به هماهنگی بیشتر با طراحی داخلی مسجد و اهمیت طول عمر فرشها از عواملی هستند که جایگاه موکتها را در این حوزه تضعیف کردهاند. با این حال، بررسی این موضوع هنوز هم اهمیت دارد، بهویژه برای افرادی که بهدنبال انتخابی اقتصادی برای فضاهای خاص هستند.
پایان دوران موکت سجاده ای
در فیلمی که از کارخانه ثریا کویر کاشان تهیه شده، مجموعهای از جدیدترین طرحها و رنگبندیهای فرش سجاده ای مساجد بهنمایش درآمده است. این فرشها که با دستگاههای پیشرفته بافندگی و نخهای باکیفیتی مانند اکریلیک تولید شدهاند، بهوضوح نشان میدهند که دوران استفاده از موکتهای ساده و بیدوام برای اماکن مذهبی به پایان رسیده است.
در این ویدئو، بیننده با تنوع بینظیر طرحهای محرابی و بدون محراب حاشیهدار آشنا میشود؛ فرشهایی که نهتنها از نظر ظاهری جلوهی معنوی فضا را دوچندان میکنند، بلکه از نظر راحتی و دوام نیز عملکرد بسیار بهتری نسبت به انواع موکت سجاده ای قدیمی دارند.
نمایش این طرحها در قالب فیلم، فرصتی برای هیئتامنا و مدیران مساجد فراهم کرده تا بدون نیاز به مراجعه حضوری، با جدیدترین نمونههای تولید فرش مسجدی آشنا شوند و بهترین انتخاب را با توجه به فضای داخلی و بودجهی در نظر گرفتهشده داشته باشند.
فرشهایی که در این ویدئو معرفی میشوند، همگی دارای قیمتهایی رقابتی هستند و با حذف واسطهها مستقیماً از کارخانه قابل سفارشاند؛ موضوعی که انتخاب آنها را بهویژه برای مساجد کوچکتر و نمازخانههای مدارس و ادارات به گزینهای اقتصادی و در عین حال شایسته تبدیل کرده است.
چرا دیگر از موکت سجاده ای در مساجد استفاده نمیشود؟
موکتها زمانی گزینهای پرکاربرد برای فرش کردن فضاهای مذهبی مانند مساجد و حسینیهها بودند، اما امروزه دیگر بهندرت در چنین مکانهایی مورد استفاده قرار میگیرند. یکی از اصلیترین دلایل این موضوع، ویژگی فیزیکی خود موکت است؛ موکتها معمولاً ضخامت کمی دارند و بافتی نسبتاً سفت و خشک دارند. این ویژگیها باعث میشود که برای نمازگزارانی که ساعات طولانی روی زمین مینشینند یا سجده میروند، احساس راحتی ایجاد نکند و خستگی بههمراه داشته باشد.
دومین عامل مهم در کاهش محبوبیت موکت سجاده ای، پیشرفت چشمگیر در صنعت تولید قالی ماشینی میباشد. ورود نخهای متنوع و پیشرفته مانند نخ اکریلیک، پلی استر اصلاحشده و دستگاههای بافندگی مدرن، سبب شده است تا فرشهای مخصوص اماکن مذهبی با کیفیت بالا، تنوع طرح فراوان و قیمتی بسیار نزدیک به موکتها تولید شوند. این موضوع باعث شده تا خریداران، بهجای انتخاب موکت، بهسراغ گزینهای بسیار بهتر و بادوامتر یعنی فرش مخصوص مسجدی بروند.
از منظر فنی و کاربری نیز تفاوتهای فاحشی میان موکت سجاده ای و فرش ماشینی محرابی وجود دارد. موکت صرفاً یک کفپوش ساده است و امکان طراحی دقیق در آن وجود ندارد. در حالیکه فرشهای سجاده ای مخصوص نهتنها زیبایی خاصی به فضای مسجد میبخشند، بلکه باعث نظم در صفوف نماز نیز میشوند و احساس نرمی و راحتی را در هنگام نشستن برای اشخاص نمازگزار به ارمغان میآورند.
در مجموع میتوان گفت که موکت دیگر گزینهای مناسب برای مکانهای مذهبی بهشمار نمیرود. با توجه به معیارهایی چون راحتی، زیبایی، دوام و حتی قیمت، انتخاب فرش سجاده ای ماشینی با طرحهای متنوع و کیفیت بالا، منطقیتر و مقرونبهصرفهتر میباشد. همین عوامل سبب شدهاند که تولید موکت طرح سجاده تقریباً از چرخهی صنعت فرش مذهبی خارج شود و جای خود را به محصولاتی بهتر و متناسبتر با نیازهای اماکن متبرکه بدهد.
فرش BCF ارزانترین جانشین موکت سجاده ای
با حذف تدریجی موکتها از اماکن مذهبی، نیاز به جایگزینی مقرونبهصرفه و قابلقبول احساس میشد. در همین راستا، فرشهای ماشینی با نخ خاب BCF بهعنوان نخستین گزینه اقتصادی، وارد بازار شدند. این نوع نخ که از سالهای گذشته در صنعت قالی ماشینی رواج داشته، امکان تولید فرش مسجد ارزان قیمت را فراهم کرده است و برای خریدارانی که بودجه محدودی دارند، جایگزین مناسبی برای موکت سجاده ای محسوب میشود.
یکی از مزایای مهم فرشهای تولیدشده با نخ BCF، بدون پرز بودن آنهاست. پرز ندادن بهویژه در محیطهای سربسته مانند نمازخانهها، یک مزیت بهداشتی مهم بهشمار میرود. همچنین نخ BCF بهدلیل ساختار پلاستیکی و فیلامنتی خود، در برابر رطوبت مقاوم میباشد و در مناطق مرطوب یا سردسیر که احتمال نفوذ رطوبت به کفپوش بیشتر است، عملکرد بهتری نسبت به موکت از خود نشان میدهد.
با اینحال، ارزان بودن فرشهای بیسیاف دلیلی بر بینقص بودن آنها نیست. این نخها فاقد خاصیت انعطاف و فنریت هستند و با گذر زمان و فشار پا، مانند همان موکت سجاده ای قدیمی کوبیده و تخت میشوند. بنابراین در مکانهایی با رفتوآمد زیاد مانند مساجد شلوغ یا مصلیها، فرش BCF بهسرعت دچار افت کیفیت ظاهری میشود و حس نرمی اولیه خود را از دست میدهد.
از دیگر نقاط ضعف این نخ، حساسیت بالا نسبت به حرارت خواهد بود. اگر جسمی داغ مانند ظرف فلزی یا چراغ هیتر با سطح فرش تماس پیدا کند، نخ BCF ذوب شده و از بین میرود؛ درست مانند پلاستیک. همچنین این نخها فقط برای تولید فرشهایی با شانه و تراکم پایین مثل ۴۴۰ شانه مناسب هستند و نمیتوان از آنها انتظار دوام و ظرافت فرشهای ماشینی حرفهای را داشت. به همین دلیل، بیشتر در دستگاههای قدیمی و اقتصادی مورد استفاده قرار میگیرند.
در مجموع، قالی BCF را میتوان جایگزینی اقتصادی و موقت برای موکت سجاده ای دانست. هرچند که از نظر کیفیت، دوام و زیبایی بصری با فرشهای اکریلیک فاصله دارد، اما در شرایطی که اولویت با قیمت پایین باشد، میتواند انتخابی قابلقبول محسوب گردد. آشنایی با مزایا و محدودیتهای این نوع فرش به خریداران کمک میکند تا با آگاهی کامل، تصمیمی متناسب با نیاز و بودجه خود بگیرند.
سجاده فرش پلی استر دومین جایگزین موکت سجاده ای
در کنار نخ BCF، گزینهی دیگری که بهعنوان جایگزینی مقرونبهصرفه برای موکتهای سجاده ای در سالهای اخیر مطرح شده، سجاده فرش پلی استر میباشد. این نوع نخ نیز مانند BCF در دسته نخهای ارزانقیمت قرار میگیرد اما از نظر ساختار و ویژگیهای فنی، مزیتهایی دارد که آن را برای اماکن مذهبی قابلقبولتر کرده است. پلی استر بهعنوان دومین انتخاب اقتصادی برای مساجد کوچک، نمازخانهها یا فضاهایی با بودجه محدود شناخته میشود.
از نظر دوام و ماندگاری، فرشهای پلی استر نسبت به موکت سجاده ای و حتی فرشهای BCF مقاومتر هستند. گرچه این تفاوت بسیار چشمگیر نیست، اما میتواند برای مکانهایی با رفتوآمد متوسط، انتخابی مناسبتر باشد. برخلاف موکتها که بهسرعت دچار فرسایش سطحی میشوند، فرشهای پلی استر کمی بیشتر در برابر پاخوردگی و تغییر شکل مقاومت نشان میدهند و برای استفاده کوتاهمدت یا پروژههای موقتی انتخاب خوبی محسوب میشوند.
ویژگی بارز فرش سجاده ای جنس پلی استر، درخشش و شفافیت رنگ آنهاست. پلی استر ذاتاً رنگپذیری بالایی دارد و این باعث میشود که فرشهای تولیدشده با این نخ، ظاهری روشنتر و جذابتر نسبت به انواع BCF یا موکتها داشته باشند. این ویژگی در فضاهای مذهبی که زیبایی و جلوه بصری اهمیت دارد، میتواند ارزشافزودهای ایجاد کند. همچنین فرشهای پلی استر از پرزدهی کمتری برخوردارند که آنها را برای افراد حساس به گرد و غبار یا پرز فرش، مناسبتر میسازد.
از نظر تنوع طرح فرش مسجدی نیز این محصولات نسبت به فرشهای BCF تنوع بیشتری دارند. تولیدکنندگان به کمک دستگاههای جدید توانستهاند نقشهها و رنگبندیهای متنوعتری را با این نخ اجرا کنند که دست خریدار را برای انتخاب بازتر میگذارد. این نکته در مقایسه با موکت سجاده ای که عمدتاً ساده و یکنواخت هستند، مزیت مهمی بهشمار میرود.
قابل ذکر است که فرشهای ماشینی پلی استر با وجود اینکه از نظر کیفی با فرشهای اکریلیک قابل قیاس نیستند، اما برای خریدارانی که در جستجوی جایگزینی اقتصادی برای موکت هستند، گزینهای مقرونبهصرفه با ظاهری آراسته و عمر مفید مناسب بهحساب میآیند. اگرچه دوام آنها در حد فرشهای درجه یک نیست، اما در مقایسه با موکتها قطعاً انتخابی هوشمندانهتر خواهند بود.
خرید مستقیم سجاده فرش از کارخانه با قیمت ارزانتر
یکی از مهمترین دلایلی که سالها باعث میشد برخی از متولیان مکانهای عبادی به خرید موکت سجاده ای روی بیاورند، قیمت پایین آن بود. در گذشته، تفاوت هزینه بین موکت و فرشهای سجاده ماشینی بسیار محسوس بود و همین موضوع باعث میشد موکت یک گزینه اقتصادی برای فرش کردن اماکن مذهبی در نظر گرفته شود. اما این تفاوت قیمت در سالهای اخیر کاهش یافته و با پیشرفت صنعت فرشبافی، امکان خرید سجاده فرش ارزان و باکیفیت فراهم شده است.
فرشهای ماشینی امروزی که با نخهایی مانند BCF، پلی استر و حتی ترکیبی از آنها تولید میشوند، توانستهاند با حفظ قیمت مناسب، کیفیتی چند برابر بهتر از موکت سجاده ای ارائه دهند. این فرشها نهتنها از نظر ظاهری و طرحهای محرابی و تشریفاتی بسیار زیباتر هستند، بلکه از نظر راحتی و دوام نیز گزینهای بسیار برتر برای نمازگزاران بهشمار میروند. نرمی فرشهای ماشینی، پرزدهی کنترلشده و مقاومت بالای آنها در برابر سایش، همگی نشان از برتری کامل آنها نسبت به موکت دارند.
نکتهی مهمی که در این میان باید به آن توجه داشت، نحوهی خرید فرش سجاده ای است. متأسفانه هنوز برخی خریداران بهدلیل ناآگاهی یا دسترسی نداشتن به مراکز اصلی فروش، اقدام به خرید از واسطهها میکنند که این موضوع گاهی باعث افزایش قیمت تمامشده میشود. در حالیکه با مراجعه مستقیم به کارخانههای سجادهبافی و تولیدیهای معتبر، میتوان همان فرشها را با قیمت بهمراتب مناسبتری تهیه کرد.
خرید مستقیم از کارخانه تنها مزیت قیمتی ندارد؛ بلکه امکان انتخاب از میان طرحهای متنوع، دریافت مشاوره تخصصی و حتی هماهنگی برای نصب حرفهای فرش در مسجد یا نمازخانه نیز از مزایای آن است. برخی از کارخانهها حتی خدمات اندازهگیری، برش دقیق و ارسال رایگان را برای خریداران فراهم میکنند تا فرآیند تهیه فرش برای مکانهای مذهبی را آسانتر و مطمئنتر کنند.
در نتیجه، با توجه به شرایط امروز بازار و وجود گزینههای اقتصادی با کیفیت بالا، دیگر دلیلی برای استفاده از موکت سجاده ای نازک و نامناسب در مساجد باقی نمیماند. فرشهای مسجدی ارزانقیمت که مستقیماً از کارخانه خریداری میشوند، میتوانند هم نیاز اقتصادی هیئتامنا را پاسخ دهند و هم محیطی مناسب و درخور شأن برای نماز و عبادت فراهم سازند.
